“ແອັກໂຊລອດເຕິລ” (Axolotl) ຊາລາແມນເດີທີ່ບໍ່ຍອມເຕີບໃຫຍ່ເຕັມໄວ ສາມາດປົ່ງອະໄວຍະວະຂຶ້ນມາໃໝ່ໄດ້

ຊາລາແມນເດີທີ່ “ບໍ່ຍອມເຕີບໃຫຍ່”

“ແອັກໂຊລອດເຕິລ” (Axolotl) ແມ່ນສັດສະເທິນນ້ຳສະເທິນບົກຈຳພວກຊາລາແມນເດີ ທີ່ມີຮູບຮ່າງໜ້າຮັກ ມີເຫງືອກເປັນພູ່ຢູ່ສອງຂ້າງຫົວ ສາມາດງອກແຂນຂາ ແລະສ່ວນຕ່າງໆຂອງຮ່າງກາຍຂຶ້ນມາໃໝ່ໄດ້ ແຕ່ປັດຈຸບັນກຳລັງສ່ຽງຕໍ່ການສູນພັນຢ່າງຍິ່ງ.

ໃບໜ້າທີ່ເບິ່ງຄ້າຍກຳລັງຍິ້ມ ເຫງືອກເປັນພູ່ສີບົວຢູ່ສອງຂ້າງຫົວ ແລະລຳຕົວສີຂາວອົມບົວ ເຮັດໃຫ້ “ແອັກໂຊລອດເຕິລ” (Axolotl) ກາຍເປັນສັດທີ່ມີຮູບຮ່າງແປກຕາ ແລະໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມໄປທົ່ວໂລກ ທັງໃນຖານະສັດລ້ຽງ ແລະສັດທົດລອງທີ່ນັກວິທະຍາສາດໃຫ້ຄວາມສົນໃຈ. ແຕ່ຮູບພາບຂອງແອັກໂຊລອດເຕິລສີບົວທີ່ຄົນສ່ວນໃຫຍ່ຄຸ້ນເຄີຍ ບໍ່ໄດ້ສະທ້ອນເຖິງຊີວິດຈິງຂອງມັນທັງໝົດ.

ໃນທຳມະຊາດ ແອັກໂຊລອດເຕິລສ່ວນໃຫຍ່ມີລຳຕົວສີນ້ຳຕານ ສີເທົາ ຫຼືສີດຳປົນລາຍ ເພື່ອພາງຕົວໃຫ້ກົມກືນກັບພື້ນຂີ້ຕົມ ແລະພືດນ້ຳ. ຖິ່ນກຳເນີດຂອງມັນກໍມີຂອບເຂດຈຳກັດ ໂດຍພົບຢູ່ສະເພາະບໍລິເວນແຫຼ່ງນ້ຳທາງຕອນໃຕ້ຂອງນະຄອນເມັກຊິໂກຊິຕີເທົ່ານັ້ນ.

ສິ່ງສຳຄັນກໍຄື ເຖິງແມ່ນວ່າແອັກໂຊລອດເຕິລຈຳນວນຫຼາຍຈະຖືກລ້ຽງຢູ່ຕາມບ້ານເຮືອນ ສວນສັດ ແລະຫ້ອງທົດລອງທົ່ວໂລກ ແຕ່ປະຊາກອນໃນທຳມະຊາດກັບຫຼຸດລົງຢ່າງໜັກ. ປັດຈຸບັນ ມັນຖືກຈັດໃຫ້ຢູ່ໃນສະຖານະ Critically Endangered (CR) ຫຼື ສ່ຽງຕໍ່ການສູນພັນຢ່າງຍິ່ງ ໂດຍມີການປະເມີນວ່າ ອາດມີຕົວເຕັມໄວໃນທຳມະຊາດເຫຼືອພຽງປະມານ 50–1,000 ຕົວເທົ່ານັ້ນ.

ແອັກໂຊລອດເຕິລມີຊື່ວິທະຍາສາດວ່າ Ambystoma mexicanum ເປັນສັດສະເທິນນ້ຳສະເທິນບົກໃນກຸ່ມຊາລາແມນເດີ ແລະເປັນສັດທີ່ມີຄວາມໃກ້ຊິດກັບຊາລາແມນເດີເສືອ. ຄວາມພິເສດຂອງມັນຄື ຂະບວນການເຕີບໃຫຍ່ທີ່ແຕກຕ່າງຈາກຊາລາແມນເດີທົ່ວໄປ.

ໂດຍປົກກະຕິ ຊາລາແມນເດີຈະເລີ່ມຕົ້ນຊີວິດຢູ່ໃນນ້ຳ ມີເຫງືອກ ແລະຫາງສຳລັບລອຍນ້ຳ. ເມື່ອເຕີບໃຫຍ່ຂຶ້ນ ມັນຈະເຂົ້າສູ່ຂະບວນການ Metamorphosis ຫຼືການປ່ຽນຮູບຮ່າງ. ເຫງືອກພາຍນອກຈະຫາຍໄປ ປອດພັດທະນາຂຶ້ນ ແລະສ່ວນໃຫຍ່ຈະຍ້າຍຂຶ້ນໄປໃຊ້ຊີວິດຢູ່ເທິງບົກ.

ແຕ່ແອັກໂຊລອດເຕິລກັບບໍ່ຜ່ານການປ່ຽນແປງເຊັ່ນນັ້ນ. ເຖິງແມ່ນຮ່າງກາຍຈະເຕີບໃຫຍ່ ແລະສາມາດສືບພັນໄດ້ແລ້ວ ມັນກໍຍັງຄົງຮັກສາລັກສະນະຂອງໄວອ່ອນໄວ້ ທັງເຫງືອກພາຍນອກທີ່ເປັນພູ່ ຫາງແບນສຳລັບລອຍນ້ຳ ແລະດວງຕາທີ່ບໍ່ມີໜັງຕາ ພ້ອມທັງອາໄສຢູ່ໃນນ້ຳຕະຫຼອດຊີວິດ.

ປະກົດການນີ້ເອີ້ນວ່າ Neoteny ຫຼື Paedomorphism ໝາຍເຖິງການທີ່ສັດເຕີບໃຫຍ່ຈົນເປັນຕົວເຕັມໄວ ແຕ່ຍັງຄົງລັກສະນະບາງຢ່າງຂອງໄວອ່ອນໄວ້. ດ້ວຍເຫດນີ້ ກອງທຶນສັດປ່າໂລກ (WWF) ຈຶ່ງຕັ້ງສາຍາໃຫ້ແອັກໂຊລອດເຕິລວ່າ “ປີເຕີແພນແຫ່ງບັນດາຊາລາແມນເດີ”.

ເຖິງຈະມີເຫງືອກພາຍນອກເປັນອະໄວຍະວະຫຼັກໃນການຫາຍໃຈ ແຕ່ແອັກໂຊລອດເຕິລກໍມີປອດພັດທະນາຂຶ້ນມາເຊັ່ນກັນ ແລະສາມາດຂຶ້ນມາຮັບອາກາດຢູ່ບໍລິເວນຜິວນ້ຳເປັນບາງຄັ້ງ ນອກຈາກນັ້ນ ຍັງສາມາດແລກປ່ຽນກ໊າຊຜ່ານຜິວໜັງໄດ້ອີກທາງໜຶ່ງ.

ສີບົວທີ່ຄຸ້ນຕາ ບໍ່ແມ່ນສີຫຼັກໃນທຳມະຊາດ

ພາບຈື່ຈຳຂອງແອັກໂຊລອດເຕິລມັກເປັນສັດທີ່ມີລຳຕົວສີບົວອ່ອນ ເຫງືອກສີບົວແດງ ແລະໃບໜ້າທີ່ເບິ່ງຄ້າຍກຳລັງຍິ້ມ. ແຕ່ແອັກໂຊລອດເຕິລທີ່ຢູ່ໃນທຳມະຊາດສ່ວນໃຫຍ່ບໍ່ໄດ້ມີສີແບບນັ້ນ.

ໃນທຳມະຊາດ ພວກມັນມັກມີສີນ້ຳຕານ ສີເທົາເຂັ້ມ ຫຼືສີຂຽວໝາກກອກປົນລວດລາຍ ແລະອາດມີຈຸດສີຄຳ ເຊິ່ງຊ່ວຍໃຫ້ພາງຕົວເຂົ້າກັບພື້ນຂີ້ຕົມ ແລະແຫຼ່ງນ້ຳທີ່ມີພືດຂຶ້ນໜາແໜ້ນ. ສ່ວນສີບົວ ຫຼືສີຂາວທີ່ພົບເຫັນເລື້ອຍໆໃນປັດຈຸບັນ ເປັນລັກສະນະທີ່ໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມ ແລະຖືກຄັດເລືອກມາຈາກການເພາະພັນໃນສະພາບການລ້ຽງ.

ແອັກໂຊລອດເຕິລເມື່ອເຕີບໃຫຍ່ເຕັມໄວ ໂດຍທົ່ວໄປຈະມີຄວາມຍາວປະມານ 15–30 ຊັງຕີແມັດ. ເຖິງແມ່ນບາງຕົວຈະຍາວໄດ້ເຖິງປະມານ 45 ຊັງຕີແມັດ ແຕ່ຕົວທີ່ຍາວເກີນ 30 ຊັງຕີແມັດພົບໄດ້ບໍ່ເລື້ອຍ. ນ້ຳໜັກມັກຢູ່ໃນຊ່ວງ 50–200 ກຣາມ ແລະມີອາຍຸປະມານ 10–15 ປີ.

ລັກສະນະທີ່ໂດດເດັ່ນທີ່ສຸດຄື ເຫງືອກພາຍນອກ 3 ຄູ່ທີ່ຍື່ນອອກມາຈາກສອງຂ້າງຫົວ. ແຕ່ລະກ້ານແຕກແຂນງອກອອກເປັນເສັ້ນນ້ອຍໆຈຳນວນຫຼາຍ ເພື່ອເພີ່ມພື້ນທີ່ສຳລັບການແລກປ່ຽນກ໊າຊ ເຮັດໃຫ້ເບິ່ງຄ້າຍຂົນນົກ ຫຼືມົງກຸດທີ່ຢູ່ອ້ອມຫົວ.

ບໍ່ແມ່ນປາ ເຖິງຈະຢູ່ໃນນ້ຳຕະຫຼອດຊີວິດ

ບາງຄັ້ງ ແອັກໂຊລອດເຕິລຖືກເອີ້ນວ່າ “ປາຍ່າງເມັກຊິໂກ” (Mexican Walking Fish) ແຕ່ຊື່ນີ້ອາດເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດ ເພາະມັນບໍ່ແມ່ນປາ. ມັນເປັນສັດສະເທິນນ້ຳສະເທິນບົກໃນກຸ່ມຊາລາແມນເດີ ພຽງແຕ່ແຕກຕ່າງຈາກຍາດສ່ວນໃຫຍ່ທີ່ມັນບໍ່ຍ້າຍຂຶ້ນໄປໃຊ້ຊີວິດເທິງບົກເມື່ອເຕີບໃຫຍ່ເຕັມໄວ.

ບ້ານດັ້ງເດີມຂອງແອັກໂຊລອດເຕິລຢູ່ໃນລະບົບທະເລສາບ ແລະເຂດດິນຊຸ່ມເທິງພູສູງໃນບໍລິເວນຮ່ອມພູເມັກຊິໂກ ໂດຍສະເພາະທະເລສາບໂຊຊິມິລໂກ (Xochimilco) ແລະທະເລສາບຊາລໂກ (Chalco) ທາງຕອນໃຕ້ຂອງນະຄອນເມັກຊິໂກຊິຕີ.

ແຕ່ການຂະຫຍາຍຕົວຂອງເມືອງ ແລະໂຄງການລະບາຍນ້ຳຕະຫຼອດຫຼາຍສັດຕະວັດ ເຮັດໃຫ້ເຂດດິນຊຸ່ມເຫຼົ່ານີ້ຫົດຫາຍໄປຢ່າງຮຸນແຮງ. ທະເລສາບຊາລໂກເກືອບຈະຫາຍໄປທັງໝົດ ໃນຂະນະທີ່ຖິ່ນອາໄສທີ່ຍັງເຫຼືອຂອງແອັກໂຊລອດເຕິລກະຈຸກຕົວຢູ່ຕາມລະບົບຄອງນ້ຳຂອງໂຊຊິມິລໂກ ແລະບໍລິເວນໃກ້ຄຽງ.

ນັກລ່າຕົວນ້ອຍທີ່ໃຊ້ປາກຄືກັບ “ເຄື່ອງດູດຝຸ່ນ”

ເຖິງແມ່ນໃບໜ້າຈະເບິ່ງເປັນມິດ ແຕ່ແອັກໂຊລອດເຕິລເປັນສັດກິນຊີ້ນ. ອາຫານໃນທຳມະຊາດປະກອບມີສັດຂະໜາດນ້ອຍ ເຊັ່ນ ໜອນ ຕົວອ່ອນຂອງແມງໄມ້ ຫອຍ ສັດຈຳພວກຄຣັສຕາເຊຍນ (Crustaceans) ແລະປາຂະໜາດນ້ອຍ. ວິທີຈັບເຫຍື່ອຂອງມັນກໍບໍ່ແມ່ນການກັດ ຫຼືຈີກອາຫານເໝືອນກັບສັດນັກລ່າຂະໜາດໃຫຍ່.

ແອັກໂຊລອດເຕິລມີແຂ້ວຂະໜາດນ້ອຍຫຼາຍ ຈຶ່ງໃຊ້ວິທີ Suction Feeding ຫຼືການດູດເຫຍື່ອເຂົ້າປາກ. ມັນຈະອ້າປາກຢ່າງວ່ອງໄວເພື່ອສ້າງແຮງດູດ ແລະດຶງທັງນ້ຳກັບເຫຍື່ອເຂົ້າໄປພ້ອມກັນ. ດ້ວຍເຫດນີ້ National Geographic ຈຶ່ງປຽບທຽບວ່າ ເມື່ອເຖິງເວລາກິນອາຫານ ໃບໜ້າທີ່ເບິ່ງຄ້າຍກຳລັງຍິ້ມຂອງມັນຈະປ່ຽນໄປເຮັດວຽກຄືກັບເຄື່ອງດູດຝຸ່ນໃຕ້ນ້ຳ.

ໃນຊ່ວງກາງເວັນ ແອັກໂຊລອດເຕິລມັກລີ້ຢູ່ຕາມຂີ້ຕົມ ຫຼືພືດນ້ຳ ກ່ອນຈະອອກມາເຄື່ອນໄຫວ ແລະຫາອາຫານຫຼາຍຂຶ້ນໃນຕອນກາງຄືນ.

ນັກລ່າຕົວນ້ອຍທີ່ໃຊ້ປາກຄືກັບ “ເຄື່ອງດູດຝຸ່ນ”

ເຖິງແມ່ນໃບໜ້າຈະເບິ່ງເປັນມິດ ແຕ່ແອັກໂຊລອດເຕິລເປັນສັດກິນຊີ້ນ. ອາຫານໃນທຳມະຊາດປະກອບມີສັດຂະໜາດນ້ອຍ ເຊັ່ນ ໜອນ ຕົວອ່ອນຂອງແມງໄມ້ ຫອຍ ສັດຈຳພວກຄຣັສຕາເຊຍນ (Crustaceans) ແລະປາຂະໜາດນ້ອຍ. ວິທີຈັບເຫຍື່ອຂອງມັນກໍບໍ່ແມ່ນການກັດ ຫຼືຈີກອາຫານເໝືອນກັບສັດນັກລ່າຂະໜາດໃຫຍ່.

ແອັກໂຊລອດເຕິລມີແຂ້ວຂະໜາດນ້ອຍຫຼາຍ ຈຶ່ງໃຊ້ວິທີ Suction Feeding ຫຼືການດູດເຫຍື່ອເຂົ້າປາກ. ມັນຈະອ້າປາກຢ່າງວ່ອງໄວເພື່ອສ້າງແຮງດູດ ແລະດຶງທັງນ້ຳກັບເຫຍື່ອເຂົ້າໄປພ້ອມກັນ. ດ້ວຍເຫດນີ້ National Geographic ຈຶ່ງປຽບທຽບວ່າ ເມື່ອເຖິງເວລາກິນອາຫານ ໃບໜ້າທີ່ເບິ່ງຄ້າຍກຳລັງຍິ້ມຂອງມັນຈະປ່ຽນໄປເຮັດວຽກຄືກັບເຄື່ອງດູດຝຸ່ນໃຕ້ນ້ຳ.

ໃນຊ່ວງກາງເວັນ ແອັກໂຊລອດເຕິລມັກລີ້ຢູ່ຕາມຂີ້ຕົມ ຫຼື ພືດນ້ຳ ກ່ອນຈະອອກມາເຄື່ອນໄຫວ ແລະຫາອາຫານຫຼາຍຂຶ້ນໃນຕອນກາງຄືນ.

ສາມາດປົ່ງແຂນຂາ ຫົວໃຈ ແລະ ເນື້ອເຍື່ອສະໝອງຂຶ້ນມາໃໝ່ໄດ້

ຈຸດທີ່ເຮັດໃຫ້ນັກວິທະຍາສາດທົ່ວໂລກສົນໃຈແອັກໂຊລອດເຕິລຫຼາຍທີ່ສຸດ ຄືຄວາມສາມາດໃນການສ້າງເນື້ອເຍື່ອ ແລະອະໄວຍະວະທີ່ເສຍຫາຍໃຫ້ກັບຄືນມາໃໝ່ ຫຼື Regeneration.

ຖ້າສູນເສຍຂາ ຫຼືຫາງ ແອັກໂຊລອດເຕິລສາມາດສ້າງສ່ວນທີ່ຫາຍໄປໃຫ້ກັບຄືນມາໃໝ່ໄດ້. ມັນບໍ່ໄດ້ພຽງແຕ່ສ້າງກ້ອນເນື້ອ ຫຼືຮອຍແຜເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ຍັງສາມາດສ້າງໂຄງສ້າງທີ່ສັບຊ້ອນ ທັງກະດູກ ກ້າມຊີ້ນ ເສັ້ນປະສາດ ແລະຜິວໜັງ ໃຫ້ກັບມາເປັນແຂນຂາທີ່ໃຊ້ງານໄດ້ອີກຄັ້ງ.

ຄວາມສາມາດຂອງມັນບໍ່ໄດ້ຈຳກັດຢູ່ແຕ່ຂາ ຫຼືຫາງເທົ່ານັ້ນ. ມີການສຶກສາພົບວ່າ ແອັກໂຊລອດເຕິລສາມາດຟື້ນຟູເນື້ອເຍື່ອບາງສ່ວນຂອງດວງຕາ ຫົວໃຈ ໄຂສັນຫຼັງ ແລະລະບົບປະສາດສ່ວນກາງ ລວມທັງບາງສ່ວນຂອງສະໝອງໄດ້ອີກດ້ວຍ.

ເມື່ອເກີດບາດແຜ ຈຸລັງບໍລິເວນນັ້ນສາມາດຮວມຕົວກັນເປັນໂຄງສ້າງທີ່ເອີ້ນວ່າ Blastema ຈາກນັ້ນຈຸລັງຈະເພີ່ມຈຳນວນ ແລະປ່ຽນແປງໄປຈົນສາມາດສ້າງສ່ວນຕ່າງໆຂອງຮ່າງກາຍຂຶ້ນມາໃໝ່.

ສິ່ງທີ່ນັກວິທະຍາສາດສົນໃຈເປັນພິເສດຄື ແອັກໂຊລອດເຕິລສາມາດຟື້ນຟູເນື້ອເຍື່ອໂດຍມີຮອຍແຜເປັນໜ້ອຍຫຼາຍ. ສິ່ງນີ້ແຕກຕ່າງຈາກມະນຸດ ເພາະການບາດເຈັບຮຸນແຮງມັກເຮັດໃຫ້ເກີດພັງຜືດ ຫຼືຮອຍແຜເປັນ ເຊິ່ງອາດຂັດຂວາງການງອກຂອງອະໄວຍະວະໃໝ່.

ແນວໃດກໍຕາມ ຄວາມສາມາດຂອງແອັກໂຊລອດເຕິລບໍ່ໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າ ມະນຸດສາມາດນຳກົນໄກດັ່ງກ່າວມາໃຊ້ເພື່ອງອກແຂນ ຫຼືຂາຂຶ້ນມາໃໝ່ໄດ້ແລ້ວ. ພິພິທະພັນປະຫວັດສາດທຳມະຊາດລະບຸວ່າ ນັກວິທະຍາສາດຍັງກຳລັງຄົ້ນຄວ້າວ່າ ຍີນ ແລະໂປຣຕີນຊະນິດໃດເປັນຕົວຄວບຄຸມຂະບວນການເຫຼົ່ານີ້ ແລະຍັງອີກດົນກວ່າຈະນຳໄປປະຍຸກໃຊ້ເພື່ອສ້າງແຂນຂາໃໝ່ໃນມະນຸດໄດ້.

ຈີໂນມໃຫຍ່ກວ່າມະນຸດປະມານ 10 ເທົ່າ

ແອັກໂຊລອດເຕິລຍັງໂດດເດັ່ນໃນລະດັບພັນທຸກຳ. ຈີໂນມຂອງມັນມີຂະໜາດປະມານ 32,000 ລ້ານຄູ່ເບສ (base pairs) ຫຼືປະມານ 10 ເທົ່າຂອງຈີໂນມມະນຸດ. ເມື່ອມີການເຜີຍແຜ່ລຳດັບຈີໂນມຂອງມັນໃນປີ 2018 ຈີໂນມນີ້ຖືກຈັດເປັນຈີໂນມສັດທີ່ມີຂະໜາດໃຫຍ່ທີ່ສຸດເທົ່າທີ່ເຄີຍຖອດລະຫັດໄດ້ຄົບຖ້ວນໃນເວລານັ້ນ.

ສິ່ງທີ່ໜ້າສົນໃຈຄື ເຖິງຈີໂນມຈະໃຫຍ່ກວ່າມະນຸດຫຼາຍເທົ່າ ແຕ່ຈຳນວນຍີນທີ່ໃຊ້ສ້າງໂປຣຕີນບໍ່ໄດ້ຫຼາຍກວ່າມະນຸດໃນສັດສ່ວນດຽວກັນ. ສາເຫດຫຼັກທີ່ເຮັດໃຫ້ຈີໂນມຂອງມັນໃຫຍ່ຜິດປົກກະຕິ ມາຈາກລຳດັບດີເອັນເອທີ່ຊ້ຳກັນຈຳນວນມະຫາສານ.

ການສຶກສາຈີໂນມຄວບຄູ່ກັບຄວາມສາມາດໃນການຟື້ນຟູອະໄວຍະວະ ເຮັດໃຫ້ແອັກໂຊລອດເຕິລກາຍເປັນ Model Organism ຫຼືສິ່ງມີຊີວິດຕົ້ນແບບສຳລັບການຄົ້ນຄວ້າໃນຫຼາຍສາຂາ ຕັ້ງແຕ່ຊີວະວິທະຍາພັດທະນາການ ການສົມານບາດແຜ ໄປຈົນເຖິງເວດສາດຟື້ນຟູຮ່າງກາຍ.

ຊື່ “ແອັກໂຊລອດເຕິລ” ເຊື່ອມໂຍງກັບເທບເຈົ້າແອັດເຕັກ

ແອັກໂຊລອດເຕິລບໍ່ໄດ້ມີຄວາມສຳຄັນສະເພາະດ້ານວິທະຍາສາດເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ຍັງຜູກພັນກັບວັດທະນະທຳເມັກຊິໂກມາຢ່າງຍາວນານ. ຊື່ Axolotl ມາຈາກພາສານາວັດ (Nahuatl) ແລະມີຄວາມໝາຍຫຼາຍແບບ ເຊັ່ນ “ໝານ້ຳ” ຫຼື “ສັດປະຫຼາດແຫ່ງນ້ຳ”. ຊື່ນີ້ເຊື່ອມໂຍງກັບ Xolotl ເທບເຈົ້າໃນວັດທະນະທຳແອັດເຕັກ ຜູ້ກ່ຽວຂ້ອງກັບໄຟ ຟ້າຜ່າ ຄວາມຕາຍ ໝາ ແລະຝາແຝດ.

ຕາມຕຳນານເລື່ອງໜຶ່ງ Xolotl ພະຍາຍາມຫຼົບໜີການຖືກບູຊາຍັນ ໂດຍການປ່ຽນຮູບຮ່າງຫຼາຍຄັ້ງ ແລະໜຶ່ງໃນຮ່າງສຸດທ້າຍກໍຄືສັດນ້ຳທີ່ກາຍມາເປັນທີ່ມາຂອງຊື່ Axolotl.

ຄວາມສຳຄັນຂອງສັດຊະນິດນີ້ຕໍ່ວັດທະນະທຳເມັກຊິໂກຍັງປາກົດໃຫ້ເຫັນໃນຍຸກປັດຈຸບັນ ໂດຍຮູບຂອງແອັກໂຊລອດເຕິລ ແລະລະບົບນິເວດໂຊຊິມິລໂກ ປາກົດຢູ່ເທິງທະນະບັດ 50 ເປໂຊຂອງເມັກຊິໂກ ທີ່ອອກໃຊ້ໃນປີ 2021.

ວາງໄຂ່ໄດ້ຄັ້ງລະຫຼາຍຮ້ອຍຟອງ ແຕ່ປະຊາກອນກັບຫຼຸດລົງຢ່າງໜັກ

ແອັກໂຊລອດເຕິລສາມາດສືບພັນໄດ້ໂດຍບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງປ່ຽນຮູບຮ່າງເປັນຊາລາແມນເດີທີ່ອາໄສຢູ່ເທິງບົກ. ສວນສັດຊານດິເອໂກໃຫ້ຂໍ້ມູນວ່າ ແອັກໂຊລອດເຕິລເພດແມ່ສາມາດວາງໄຂ່ໄດ້ປະມານ 300–1,000 ຟອງ ໂດຍວາງໄຂ່ແຍກກັນຕາມພືດນ້ຳ ຫຼືກ້ອນຫີນໃຕ້ນ້ຳ. ໄຂ່ຈະໃຊ້ເວລາປະມານ 2 ອາທິດຈຶ່ງຟັກອອກມາເປັນຕົວ.

ພໍລູກຟັກອອກມາແລ້ວ ພໍ່ແມ່ຈະບໍ່ຄອຍດູແລລູກ ດັ່ງນັ້ນ ລູກແອັກໂຊລອດເຕິລຈຶ່ງຕ້ອງດິ້ນຮົນເພື່ອຢູ່ລອດດ້ວຍຕົນເອງຕັ້ງແຕ່ໄລຍະຕົ້ນຂອງຊີວິດ.

ເຖິງແມ່ນສັດຊະນິດນີ້ຈະວາງໄຂ່ໄດ້ຄັ້ງລະຫຼາຍຮ້ອຍຟອງ ແຕ່ປະຊາກອນໃນທຳມະຊາດກັບຫຼຸດລົງຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ເພາະບັນຫາບໍ່ໄດ້ຢູ່ທີ່ຄວາມສາມາດໃນການສືບພັນພຽງຢ່າງດຽວ ແຕ່ຢູ່ທີ່ສະພາບແວດລ້ອມທີ່ລູກສັດ ແລະຕົວເຕັມໄວຈຳເປັນຕ້ອງອາໄສເພື່ອຢູ່ລອດ.

ຈາກທະເລສາບອັນກວ້າງໃຫຍ່ ເຫຼືອພຽງຄອງນ້ຳກາງມະຫານະຄອນ

ໄພຄຸກຄາມທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງແອັກໂຊລອດເຕິລຄື ການສູນເສຍຖິ່ນອາໄສ ແລະການເສື່ອມໂຊມຂອງຖິ່ນອາໄສ. ເຂດດິນຊຸ່ມ ແລະທະເລສາບທີ່ເຄີຍກວມເນື້ອທີ່ກວ້າງໃນຮ່ອມພູເມັກຊິໂກ ຖືກລະບາຍນ້ຳ ແລະປ່ຽນແປງເພື່ອຮອງຮັບການຂະຫຍາຍຕົວຂອງເມືອງ ຈົນໃນປັດຈຸບັນ ພື້ນທີ່ສ່ວນໃຫຍ່ກາຍເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງມະຫານະຄອນເມັກຊິໂກຊິຕີ.

ແຫຼ່ງນ້ຳທີ່ຍັງເຫຼືອຕ້ອງປະເຊີນກັບນ້ຳເສຍຈາກຊຸມຊົນ ກະສິກຳ ແລະອຸດສາຫະກຳ ລວມທັງການພັດທະນາທີ່ຢູ່ອາໄສ ແລະການທ່ອງທ່ຽວ.

ອີກບັນຫາສຳຄັນໜຶ່ງຄື ການນຳປາຕ່າງຖິ່ນ ເຊັ່ນ ປານິນ ແລະປາຄາບ ເຂົ້າມາໃນລະບົບແຫຼ່ງນ້ຳ. ປາເຫຼົ່ານີ້ແຂ່ງຂັນກັບແອັກໂຊລອດເຕິລເພື່ອແຍ່ງອາຫານ ແລະຍັງກິນໄຂ່ ຫຼືລູກແອັກໂຊລອດເຕິລອີກດ້ວຍ.

ຜົນຈາກແຮງກົດດັນຫຼາຍດ້ານ ເຮັດໃຫ້ IUCN ຫຼືສະຫະພັນສາກົນເພື່ອການອະນຸລັກທຳມະຊາດ ຈັດໃຫ້ແອັກໂຊລອດເຕິລຢູ່ໃນສະຖານະ Critically Endangered ຫຼືສ່ຽງຕໍ່ການສູນພັນຢ່າງຍິ່ງ ແລະປະເມີນວ່າ ອາດມີຕົວເຕັມໄວໃນທຳມະຊາດເຫຼືອພຽງ 50–1,000 ຕົວ ໂດຍປະຊາກອນຍັງມີແນວໂນ້ມຫຼຸດລົງຕໍ່ໄປ.

ໜຶ່ງໃນຄວາມຂັດແຍ້ງທີ່ໜ້າສົນໃຈທີ່ສຸດຂອງແອັກໂຊລອດເຕິລກໍຄື ຖ້າເບິ່ງພຽງຈຳນວນສັດທີ່ມະນຸດລ້ຽງ ອາດຮູ້ສຶກວ່າມັນບໍ່ໄດ້ຫາຍາກເລີຍ. ແອັກໂຊລອດເຕິລຖືກເພາະລ້ຽງຈຳນວນຫຼາຍທົ່ວໂລກ ທັງໃນສວນສັດ ຫ້ອງທົດລອງ ແລະຕະຫຼາດສັດລ້ຽງ.

ແຕ່ພິພິທະພັນປະຫວັດສາດທຳມະຊາດເອີ້ນສະຖານະການນີ້ວ່າ Conservation Paradox ຫຼື “ຄວາມຂັດແຍ້ງດ້ານການອະນຸລັກ”. ເພາະສັດທີ່ຫາຊື້ໄດ້ບໍ່ຍາກໃນສະພາບການລ້ຽງ ກັບເກືອບຈະສູນຫາຍໄປຈາກທຳມະຊາດ. ນອກຈາກນັ້ນ ປະຊາກອນທີ່ຖືກລ້ຽງຈຳນວນຫຼາຍຍັງປະສົບບັນຫາຄວາມຫຼາກຫຼາຍທາງພັນທຸກຳຕ່ຳ ເນື່ອງຈາກການປະສົມພັນລະຫວ່າງສັດທີ່ມີສາຍເລືອດໃກ້ຊິດກັນ.

ດັ່ງນັ້ນ ການອະນຸລັກຈຶ່ງບໍ່ສາມາດແກ້ໄຂດ້ວຍການເພາະພັນແອັກໂຊລອດເຕິລໃຫ້ມີຈຳນວນຫຼາຍພຽງຢ່າງດຽວ ແຕ່ຕ້ອງອະນຸລັກລະບົບນິເວດໂຊຊິມິລໂກ ເຊິ່ງເປັນຖິ່ນອາໄສດັ້ງເດີມຂອງມັນຄວບຄູ່ກັນໄປ.

ໜຶ່ງໃນແນວທາງທີ່ກຳລັງດຳເນີນການຢູ່ ຄືການຟື້ນຟູລະບົບ Chinampas ເຊິ່ງເປັນຮູບແບບການກະສິກຳດັ້ງເດີມ ມີລັກສະນະຄ້າຍເກາະ ຫຼືແປງປູກພືດຢູ່ໃນລະບົບຄອງນ້ຳ. ພ້ອມກັນນັ້ນ ຍັງມີການສ້າງເຂດຫຼົບໄພໃນນ້ຳ ກັ່ນຕອງມົນລະພິດ ແລະປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ປາຕ່າງຖິ່ນເຂົ້າໄປຫາຖິ່ນອາໄສຂອງແອັກໂຊລອດເຕິລ.

ພິພິທະພັນປະຫວັດສາດທຳມະຊາດຍັງລາຍງານວ່າ ໃນປີ 2025 ນັກວິທະຍາສາດໄດ້ທົດລອງປ່ອຍແອັກໂຊລອດເຕິລທີ່ເພາະລ້ຽງຈຳນວນ 18 ຕົວ ລົງໃນເຂດດິນຊຸ່ມຈຳລອງໃກ້ກັບນະຄອນເມັກຊິໂກຊິຕີໄດ້ສຳເລັດ. ນີ້ເປັນອີກໜຶ່ງຄວາມພະຍາຍາມໃນການສຶກສາວ່າ ການຟື້ນຟູປະຊາກອນໃນທຳມະຊາດສາມາດເກີດຂຶ້ນໄດ້ແນວໃດ.

ທີ່ມາ: animals.sandiegozoo