ເປີດເຜີຍ 5 ສັນຍານສ່ຽງ ທີ່ຄວນຮູ້ເພື່ອວາງແຜນປ້ອງກັນເປັນມະເຮັງແຕ່ຕົ້ນ

ມະເຮັງສາມາດຖ່າຍທອດທາງພັນທຸກຳໄດ້ຫຼືບໍ່? ເປີດເຜີຍ 5 ສັນຍານສ່ຽງ ທີ່ຄວນຮູ້ເພື່ອວາງແຜນປ້ອງກັນແຕ່ຕົ້ນໆ

ພະຍາດມະເຮັງເປັນໜຶ່ງໃນບັນຫາສຸຂະພາບທີ່ຫຼາຍຄົນກັງວົນໃຈ ໂດຍສະເພາະຜູ້ທີ່ມີປະຫວັດຄົນໃນຄອບຄົວເຄີຍເປັນມະເຮັງ. ເນື່ອງຈາກມະເຮັງບາງຊະນິດມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບການຖ່າຍທອດຄວາມຜິດປົກກະຕິທາງພັນທຸກຳຈາກພໍ່ແມ່. ການຮູ້ທັນຄວາມສ່ຽງແຕ່ເນິ່ນໆ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ສາມາດວາງແຜນກວດຄັດກອງ ແລະດູແລສຸຂະພາບໄດ້ຢ່າງເໝາະສົມ.

ຂໍ້ມູນຈາກລາຍທາງວິຊາການ ລະບຸວ່າ ປະມານ 5–10% ຂອງຜູ້ປ່ວຍມະເຮັງມີສາເຫດກ່ຽວຂ້ອງກັບການຖ່າຍທອດຄວາມຜິດປົກກະຕິຂອງພັນທຸກຳຈາກພໍ່ ຫຼືແມ່. ຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບຍີນກາຍພັນບາງຊະນິດອາດມີຄວາມສ່ຽງເປັນມະເຮັງສູງກວ່າຄົນທົ່ວໄປ. ແນວໃດກໍຕາມ ການມີຍີນກາຍພັນບໍ່ໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າຈະຕ້ອງເປັນມະເຮັງຢ່າງແນ່ນອນ.

ມະເຮັງທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບພັນທຸກຳເກີດຂຶ້ນໄດ້ແນວໃດ?

ໂດຍປົກກະຕິ ຮ່າງກາຍຂອງຄົນເຮົາມີຍີນທີ່ເຮັດໜ້າທີ່ຄວບຄຸມການເຕີບໂຕ ການແບ່ງຕົວ ແລະການສ້ອມແປງຄວາມເສຍຫາຍຂອງເຊວ. ຖ້າຍີນບາງຊະນິດເກີດການກາຍພັນ ກົນໄກຄວບຄຸມເຊວອາດເຮັດວຽກຜິດປົກກະຕິ ເຮັດໃຫ້ເຊວແບ່ງຕົວຢ່າງບໍ່ຢຸດຢັ້ງ ແລະເພີ່ມໂອກາດເກີດມະເຮັງ.

ສຳລັບມະເຮັງທີ່ຖ່າຍທອດທາງພັນທຸກຳ ແມ່ນເກີດຈາກການໄດ້ຮັບຍີນກາຍພັນທີ່ເພີ່ມຄວາມສ່ຽງຈາກພໍ່ ຫຼືແມ່. ຄວາມຜິດປົກກະຕິນີ້ສາມາດສົ່ງຕໍ່ໄປຫາລູກຫຼານໃນລຸ້ນຕໍ່ໄປໄດ້.

ຕົວຢ່າງຍີນສຳຄັນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຄວາມສ່ຽງມະເຮັງ ປະກອບມີ:

• BRCA1 ແລະ BRCA2: ກ່ຽວຂ້ອງກັບຄວາມສ່ຽງມະເຮັງເຕົ້ານົມ ມະເຮັງຮັງໄຂ່ ມະເຮັງຕັບອ່ອນ ແລະມະເຮັງຕ່ອມລູກໝາກ.
• MLH1, MSH2, MSH6 ແລະ PMS2: ກ່ຽວຂ້ອງກັບກຸ່ມອາການ Lynch Syndrome ທີ່ເພີ່ມຄວາມສ່ຽງມະເຮັງລຳໄສ້ໃຫຍ່ ມະເຮັງເຍື່ອບຸມົດລູກ ມະເຮັງຮັງໄຂ່ ແລະມະເຮັງກະເພາະອາຫານ.
• TP53: ກ່ຽວຂ້ອງກັບກຸ່ມອາການ Li-Fraumeni Syndrome ທີ່ເພີ່ມຄວາມສ່ຽງຕໍ່ມະເຮັງຫຼາຍຊະນິດ ໂດຍສາມາດເກີດຂຶ້ນໄດ້ຕັ້ງແຕ່ອາຍຸຍັງໜຸ່ມ.
• APC: ກ່ຽວຂ້ອງກັບພາວະ Familial Adenomatous Polyposis (FAP) ທີ່ເຮັດໃຫ້ມີຕິ່ງເນື້ອຈຳນວນຫຼາຍໃນລຳໄສ້ໃຫຍ່ ແລະເພີ່ມຄວາມສ່ຽງມະເຮັງລຳໄສ້ໃຫຍ່.

5 ສັນຍານສ່ຽງທີ່ອາດບົ່ງບອກວ່າມະເຮັງກ່ຽວຂ້ອງກັບພັນທຸກຳ

ຜູ້ທີ່ມີປະຫວັດສຸຂະພາບໃນຄອບຄົວທີ່ເຂົ້າຂ່າຍລັກສະນະຕໍ່ໄປນີ້ ຄວນປຶກສາແພດເພື່ອປະເມີນຄວາມສ່ຽງ:

1. ມີຍາດສາຍກົງຫຼາຍຄົນເປັນມະເຮັງ: ເຊັ່ນ ພໍ່ ແມ່ ອ້າຍເອື້ອຍນ້ອງ ຫຼືລູກ.
2. ມີຄົນໃນຄອບຄົວເປັນມະເຮັງຕັ້ງແຕ່ອາຍຸຍັງໜຸ່ມ: ເຊັ່ນ ກ່ອນອາຍຸ 50 ປີ.
3. ຄົນຄົນດຽວເປັນມະເຮັງຫຼາຍກວ່າໜຶ່ງຊະນິດ: ຕົວຢ່າງ ເຄີຍເປັນມະເຮັງຊະນິດໜຶ່ງ ແລະຕໍ່ມາພົບມະເຮັງອີກຊະນິດໜຶ່ງ.
4. ເກີດມະເຮັງໃນອະໄວຍະວະທັງສອງຂ້າງ: ເຊັ່ນ ມະເຮັງເຕົ້ານົມທັງສອງຂ້າງ.
5. ມີສະມາຊິກໃນຄອບຄົວຫຼາຍຄົນເປັນມະເຮັງຊະນິດດຽວກັນ ຫຼືຊະນິດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັນ: ເຊັ່ນ ມະເຮັງເຕົ້ານົມ ແລະມະເຮັງຮັງໄຂ່.

ທັງນີ້ ການມີປະຫວັດຄອບຄົວຕາມລັກສະນະຂ້າງເທິງ ບໍ່ໄດ້ຢືນຢັນວ່າເປັນມະເຮັງຈາກພັນທຸກຳແນ່ນອນ ແຕ່ເປັນຂໍ້ມູນສຳຄັນທີ່ແພດສາມາດນຳໄປປະກອບການປະເມີນ ແລະພິຈາລະນາການກວດເພີ່ມເຕີມ.

ໃຜຄວນພິຈາລະນາກວດພັນທຸກຳເພື່ອປະເມີນຄວາມສ່ຽງມະເຮັງ?

ການກວດພັນທຸກຳບໍ່ແມ່ນສິ່ງຈຳເປັນສຳລັບທຸກຄົນ ແຕ່ເໝາະສຳລັບຜູ້ທີ່ມີຄວາມສ່ຽງສູງ ຫຼືມີປະຫວັດສຸຂະພາບທີ່ອາດບົ່ງບອກເຖິງກຸ່ມພະຍາດມະເຮັງທາງພັນທຸກຳ.

ຜູ້ທີ່ຄວນພິຈາລະນາປຶກສາແພດ ປະກອບມີຜູ້ທີ່ມີຄົນໃນຄອບຄົວຕັ້ງແຕ່ 2 ຄົນຂຶ້ນໄປເປັນມະເຮັງ ຜູ້ທີ່ມີຍາດເປັນມະເຮັງຕັ້ງແຕ່ອາຍຸຍັງໜຸ່ມ ຜູ້ປ່ວຍທີ່ມີລັກສະນະພະຍາດເຂົ້າຂ່າຍກຸ່ມອາການທາງພັນທຸກຳ ລວມທັງຜູ້ທີ່ຕ້ອງການວາງແຜນດູແລສຸຂະພາບໃຫ້ຕົນເອງ ແລະສະມາຊິກໃນຄອບຄົວ.

ກ່ອນການກວດ ຄວນປຶກສາແພດ ຫຼືຜູ້ຊ່ຽວຊານດ້ານພັນທຸກຳ ເພື່ອເຂົ້າໃຈປະໂຫຍດ ຂໍ້ຈຳກັດ ແລະຜົນກະທົບທີ່ອາດເກີດຂຶ້ນຈາກຜົນການກວດ. ເນື່ອງຈາກການພົບຍີນກາຍພັນບາງຊະນິດ ເປັນພຽງການບົ່ງບອກລະດັບຄວາມສ່ຽງ ບໍ່ແມ່ນການຢືນຢັນວ່າຈະເກີດມະເຮັງໃນອະນາຄົດ.

ຍີນ BRCA ເພີ່ມຄວາມສ່ຽງມະເຮັງເຕົ້ານົມຫຼາຍກວ່າ 60%

ໜຶ່ງໃນມະເຮັງທີ່ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບພັນທຸກຳຢ່າງຊັດເຈນ ແມ່ນມະເຮັງເຕົ້ານົມ. ຂໍ້ມູນຈາກສະຖາບັນມະເຮັງແຫ່ງຊາດສະຫະລັດ (National Cancer Institute: NCI) ລະບຸວ່າ ແມ່ຍິງທີ່ມີຍີນ BRCA1 ຫຼື BRCA2 ກາຍພັນຊະນິດທີ່ເພີ່ມຄວາມສ່ຽງຕໍ່ພະຍາດ ມີໂອກາດເປັນມະເຮັງເຕົ້ານົມຕະຫຼອດຊີວິດຫຼາຍກວ່າ 60%.

ຖ້າປຽບທຽບຄວາມສ່ຽງໃນຕະຫຼອດຊີວິດ:

• ແມ່ຍິງທີ່ມີຍີນ BRCA1/BRCA2 ກາຍພັນຊະນິດກໍ່ໃຫ້ເກີດພະຍາດ: ຫຼາຍກວ່າ 60%.
• ແມ່ຍິງທົ່ວໄປ: ປະມານ 13%.

ນອກຈາກນີ້ ຍີນ BRCA1 ແລະ BRCA2 ຍັງກ່ຽວຂ້ອງກັບຄວາມສ່ຽງມະເຮັງຮັງໄຂ່ ມະເຮັງຕັບອ່ອນ ແລະມະເຮັງຕ່ອມລູກໝາກໃນເພດຊາຍ. ດັ່ງນັ້ນ ການປະເມີນຄວາມສ່ຽງຈຶ່ງມີຄວາມສຳຄັນຕໍ່ການວາງແຜນສຸຂະພາບຂອງທັງຜູ້ຍິງ ແລະຜູ້ຊາຍໃນຄອບຄົວ.

ຮູ້ຄວາມສ່ຽງແລ້ວ ຈະຫຼຸດຄວາມສ່ຽງມະເຮັງໄດ້ແນວໃດ?

ເຖິງແມ່ນວ່າປັດໄຈທາງພັນທຸກຳຈະເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ສາມາດປ່ຽນແປງໄດ້ ແຕ່ຜູ້ທີ່ຮູ້ວ່າຕົນເອງມີຄວາມສ່ຽງສູງ ສາມາດວາງແຜນຫຼຸດຄວາມສ່ຽງ ແລະເພີ່ມໂອກາດກວດພົບພະຍາດໄດ້ແຕ່ໄລຍະເລີ່ມຕົ້ນ.

ແນວທາງການດູແລສຸຂະພາບປະກອບມີ:

• ກວດຄັດກອງມະເຮັງໃຫ້ໄວຂຶ້ນ ຫຼືຖີ່ຂຶ້ນຕາມຄຳແນະນຳຂອງແພດ.
• ກວດສຸຂະພາບຢ່າງສະໝ່ຳສະເໝີ.
• ຄວບຄຸມນ້ຳໜັກໃຫ້ຢູ່ໃນເກນເໝາະສົມ.
• ກິນອາຫານທີ່ມີຜັກ ໝາກໄມ້ ແລະທັນຍາພືດເຕັມເມັດ.
• ອອກກຳລັງກາຍຢ່າງໜ້ອຍ 150 ນາທີຕໍ່ອາທິດ.
• ງົດສູບຢາ ແລະຫຼີກລ່ຽງຄວັນຢາສູບ.
• ຈຳກັດການດື່ມເຫຼົ້າ.
• ຮັບວັກຊີນທີ່ຊ່ວຍປ້ອງກັນມະເຮັງບາງຊະນິດ ເຊັ່ນ ວັກຊີນ HPV ແລະວັກຊີນປ້ອງກັນໄວຣັສຕັບອັກເສບບີ ຕາມຄຳແນະນຳທາງການແພດ.

ສຳລັບຜູ້ທີ່ມີຄວາມສ່ຽງສູງຫຼາຍ ແພດອາດພິຈາລະນາໃຫ້ໃຊ້ຢາຫຼຸດຄວາມສ່ຽງ ຫຼືຜ່າຕັດເພື່ອຫຼຸດໂອກາດເກີດມະເຮັງບາງຊະນິດ. ການຕັດສິນໃຈຕ້ອງອີງໃສ່ຜົນການກວດພັນທຸກຳ ປະຫວັດຄອບຄົວ ແລະປັດໄຈສຸຂະພາບສ່ວນບຸກຄົນ.

ການແພດແມ່ນຍຳ ຊ່ວຍວາງແຜນດູແລຜູ້ທີ່ສ່ຽງເປັນມະເຮັງ

ປັດຈຸບັນ ວົງການແພດໄດ້ນຳແນວຄິດການແພດແມ່ນຍຳ (Precision Medicine) ມາໃຊ້ໃນການດູແລຜູ້ປ່ວຍ ໂດຍນຳຂໍ້ມູນທາງພັນທຸກຳມາປະກອບກັບຂໍ້ມູນສຸຂະພາບ ແລະປັດໄຈອື່ນໆ ເພື່ອປະເມີນຄວາມສ່ຽງ ວາງແຜນກວດຄັດກອງ ແລະເລືອກວິທີຮັກສາທີ່ເໝາະສົມກັບແຕ່ລະຄົນ.

ການກວດພັນທຸກຳຈຶ່ງເປັນອີກໜຶ່ງເຄື່ອງມືສຳຄັນ ໂດຍສະເພາະສຳລັບຜູ້ທີ່ມີປະຫວັດມະເຮັງໃນຄອບຄົວ ຫຼືມີຍາດຫຼາຍຄົນເປັນມະເຮັງຊະນິດດຽວກັນ ລວມທັງຜູ້ທີ່ເປັນມະເຮັງຕັ້ງແຕ່ອາຍຸຍັງໜຸ່ມ.

ສຳລັບຜູ້ທີ່ກັງວົນກ່ຽວກັບປະຫວັດມະເຮັງໃນຄອບຄົວ ຄວນເລີ່ມຈາກການລວບລວມຂໍ້ມູນສຸຂະພາບຂອງຍາດພີ່ນ້ອງ ເຊັ່ນ ເປັນມະເຮັງຊະນິດໃດ ແລະເລີ່ມເປັນຕອນອາຍຸເທົ່າໃດ ກ່ອນປຶກສາແພດເພື່ອປະເມີນຄວາມຈຳເປັນໃນການກວດພັນທຸກຳ.

ມະເຮັງຫຼາຍຊະນິດມີໂອກາດຮັກສາໃຫ້ຫາຍ ຫຼືຄວບຄຸມພະຍາດໄດ້ດີຂຶ້ນ ຖ້າກວດພົບໃນໄລຍະເລີ່ມຕົ້ນ. ການຮູ້ທັນຄວາມສ່ຽງ ແລະກວດສຸຂະພາບຕາມຄຳແນະນຳຂອງແພດ ຈຶ່ງເປັນກ້າວສຳຄັນໃນການປ້ອງກັນ ແລະຮັບມືກັບພະຍາດມະເຮັງ.